Şəmistan Nəzirli – “Qoridən gələn qatar” Foto - VİDEO

Tarixə xidmət edən ömür, yaddaşa gedən yol

Ulusum.az xəbər verir ki, bu gün mərhum Şəmistan Nəzirlinin “Qoridən gələn qatar” kitabının təqdimatı keçirildi. O, artıq aramızda olmasa da, adı çəkilən kimi zaldakı sükutun özü hər şeyi deyirdi. Tədbiri pafoslu sözlərlə təsvir etməyə ehtiyac yoxdur — maraq, diqqət və müzakirələrin səviyyəsi onun ömrünün və zəhmətinin miqyasını göstərirdi. Gəlməyənlər üçün bir cümlə kifayətdir: təqdimat həqiqətən məzmunlu və düşündürücü keçdi.

“Qoridən gələn qatar” adı təsadüfi deyil. Bu qatar əsrlər öncə də gözlənilib, illər əvvəl də, bu gün də gözlənilir. Burada qatar təkcə bir nəqliyyat vasitəsi deyil — maarifçiliyin, milli oyanışın və düşüncənin hərəkətidir. Müəllif bu adı bir simvol kimi quraraq oxucunu tarixə başqa baxışla yanaşmağa çağırır: Faktı qorumaqla yanaşı, onun içindəki ruhu da duymaq.

Şəmistan Nəzirlinin yaradıcılığı iki əsas istiqamətdə cəmlənirdi: ədəbi-mədəni irsin qorunması və hərb tariximizin sistemli şəkildə sənədləşdirilməsi. Səməd Vurğun irsi ilə bağlı topladığı xatirələr və sənədli yazılar bir şairin deyil, bütöv bir epoxanın yaddaşını qorumağa xidmət edirdi. O, Vurğunu romantik təsvirlə yox, araşdırmaçı məsuliyyəti ilə təqdim edirdi.

Onun əsas və böyük xətti isə Azərbaycan hərb tarixinin bərpası idi. Arxivlərdə illərlə davam edən axtarışlar nəticəsində Səməd bəy Mehmandarov, Əliağa Şıxlinski, Cəmşid xan Naxçıvanski, Həbib bəy Səlimov, İbrahim ağa Usubov, Fərrux ağa Qayıbov və digər sərkərdələr haqqında ilkin və fundamental məlumatlar elmi dövriyyəyə daxil edildi.

Burada xüsusi diqqət “araşdırma” sözünə yönəlməlidir. Bu, kabinet işi deyildi. Şəhər-şəhər, ölkə-ölkə arxivlərdə aparılan gərgin axtarışlar, tozlu sənədlər, nadir fotoşəkillər nəticəsində tariximizin boş qalan səhifələri dolduruldu. O, faktı tapmadan yazmırdı.

Onun 42 kitabı sadəcə müəllif məhsuldarlığı deyil — bir dövrün sənədləşdirilməsidir. Hər kitabda vətən sevgisi pafosla yox, faktın dili ilə təqdim olunurdu. “Qoridən gələn qatar” da bu baxımdan xüsusilə gənc nəslin mütləq vərəqləməli olduğu əsərlərdən biridir. Çünki burada tarix yalnız keçmiş deyil, düşüncə və məsuliyyət kimi təqdim edilir.

Şəmistan Nəzirli yaşadığı dövrdə necə xalq üçün, xalqın içində yaşamışdısa, eləcə də bu dünyadan köçdü. 20 sentyabr 2025-ci ildə Qazaxda, ADA Universitetinin Qazax Tədris Mərkəzində keçirilən tədbir zamanı vəfat etdi.

“Qoridən gələn qatar” artıq bir kitab adı deyil — o, yaddaşın içində hərəkət edən bir zaman metaforasıdır; hər dayanacaqda tarixin tozunu silkələyib gələcəyə ötürən, nəsillərin sualını cavabsız qoymayan və milli şüurun relsləri üzərində əbədiyyətə doğru yol alan bir ideyadı.

Təqdimatın keçirilməsində Qazax Xeyriyyə Cəmiyyətinin böyük rolu oldu; cəmiyyətin bütün üzvlərinə dərin təşəkkür düşür — çünki onlar yalnız bir kitab təqdimatı təşkil etmədilər, həm də tanıdığımızı düşündüyümüz tarixlə yenidən üz-üzə gəlməyimizə, yaddaşımızı təzələməyimizə imkan yaratdılar və bununla həm el-oba, həm də bütövlükdə Azərbaycan cəmiyyəti qarşısında dəyərli bir iş gördülər.

Eyni zamanda bu gün məni bu tədbirə dəvət edən Səbinə Yusif qızına da öz adımdan səmimi minnətdarlığımı ifadə edirəm. Bu dəvətli, məzmunlu görüşdən həqiqətən zövq aldığımı xüsusilə qeyd etmək istərdim.












R.Daşdəmirova
Ulusum.az